Pavel Gabor is een uit de Tsjechische  Republiek afkomstige jezuïet. Hij is aan de Universiteit Paris 7 bezig met een proefschrift te schrijven in  de astrofysica. Hij vertelt over zijn dubbele betrokkenheid als wetenschapper en religieus

“Het is een klemmend vraagstuk. De wetenschappelijke ontwikkelingen van onze tijd betekenen voor de theologie een veel grotere uitdaging dan  die uit de dertiende eeuw, toen Aristoteles in West Europa bekend werd.  Maar deze ontwikkelingen bieden feitelijk ook de theologie  belangrijke mogelijkheden.  Dankzij het werk van enige grootmeesters, zoals Thomas van Aquino, heeft de wijsbegeerte van Aristoteles uiteindelijk vorm gegeven aan enkele van de diepzinnigste verwoordingen van de theologie; waarom zouden we dan ook niet mogen hopen dat de moderne natuurwetenschappen, samen met alle andere vormen van het menselijk weten, een versterking zullen betekenen voor - , en gestalte zullen geven aan dat deel van de theologie dat betrekking heeft op de betrekkingen tussen, natuur, mensheid en God?” Dit zijn woorden van paus Johannes Paulus II.

Toen ik aan het denken was wat ik zou gaan doen na mijn eindexamen op de middelbare school, zag ik tamelijk helder in, dat ik geroepen was tot het priesterschap. Ik besefte tegelijk ook heel goed dat de politieke situatie in Tsjecho-Slowakije, en ikzelf evenmin, rijp waren om een dergelijke roeping te volgen. Ik besloot daarom natuurkunde te gaan studeren. Ik heb de wereld van het wetenschappelijk onderzoek leren kennen door mijn werk bij het CERN, de Europese organisatie voor kernonderzoek, in de buurt van Genève. Deze ervaring maakte mij duidelijk hoe onjuist het romantische beeld was van de heldhaftige wetenschapper, die eenzaam in zijn laboratorium worstelt met mysterieuze geheimen.Ik zag dat het onderzoek op het gebied van de strikte wetenschap teamwork vraagt. In een dergelijk internationaal gezelschap verdwijnen de grenzen op het gebied van de taal en cultuur dankzij een door allen gedeeld enthousiasme.

In 1995 kon ik niet langer weerstand bieden aan de stem die voortdurend bij mij aandrong, en ben ik als novice ingetreden in de Sociëteit van Jezus. Daarbij meende ik dat dit het einde betekende van  mijn werk als wetenschapsbeoefenaar. Tijdens mijn filosofie te Krakau (1997-1999) maakte ik kennis met Rev. Michael Heller, een wereldheer, wetenschapsfilosoof, wiskundig natuurkundige, medewerker van  de Vaticaanse Sterrenwacht en lid van de pauselijke Academie van wetenschappen. Om het jaar bracht hij een weekend door met paus Johannes Paulus II om hem, samen met andere Poolse wetenschappers op de hoogte te brengen van de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen. Hij citeerde hetgeen Johannes Paulus II  had gezegd – een tekst die ik aan het begin van dit artikel vermeld heb -, en zei met grote overtuiging: “De Kerk heeft u nodig”. Ik dacht dat hij te idealistisch was en niet wist hoe het in feite toeging  in de Sociëteit van Jezus in het algemeen, en met name in de Tsjechische Provincie. En dat zei ik hem.

Maar twee jaar later kreeg ik een uitnodiging voor de zomerschool van de Vaticaanse Sterrenwacht,  waarbij alle kosten vergoed zouden worden. Ik trof daar een groep van jezuïetenwetenschappers aan, die allen tezamen een gemeenschappelijke opdracht hadden: zich wijden aan serieus onderzoek, om op die wijze de Kerk als instituut  aanwezig te doen zijn in de wereld van de strikte wetenschappen. Hun werk als onderzoeker  gebeurt sinds 1980  te Tucson (Arizona)  - terwijl op de historische plaats van de Sterrenwacht te Castel Gandolfo zich de bibliotheek, de verzameling meteorieten, en ook het conferentieoord bevinden - , Naast dit werk  besteden  de jezuïeten van de Sterrenwacht ieder jaar twee of drie maanden aan apostolaat, dat in hoofdzaak bestaat in de dialoog tussen de werelden van wetenschappen en spiritualiteit (Ik gebruik verder de afkorting « W-S »). In dat werk zag ik een voor mij weggelegde taak. Ik sprak erover met mijn provinciaal en was erover verbaasd, hoe ruimhartig hij daar tegenover stond – zijn opvolger is in feite nog enthousiaster!

Vandaar dat ik thans in Parijs aan het Instituut  van ruimtelijke astrofysica te Orsay een these voorbereid op het gebied van de astrofysica als voorbereiding   op het werk aan de Vaticaanse Sterrenwacht. Ze zijn daar bezig met de voorbereiding van een zeer ambitieuze ruimteopdracht, die over een twintigtal jaren zal moeten worden uitgevoerd. Het doel daarvan is het observeren van planeten buiten het zonnestelsel, die de omvang hebben van de Aarde, en onderzoek te doen naar de samenstelling van hun atmosfeer om te zien of er zich aantoonbaar leven bevindt. Het is een enorme uitdaging: er moet gekeken worden naar een glimwormpje  op een afstand van 30 cm van een vuurtoren in zee die u in uw ogen schijnt, terwijl de glimworm en de vuurtoren zich in Marseille bevinden, en u in Parijs bent. Bovendien kan er niet mee worden volstaan de aanwezigheid van het glimwormpje te ontdekken, maar moet ook het licht ervan geanalyseerd worden om de chemische samenstelling van zijn oppervlak te achterhalen!

Ik ben zo gelukkig te Orsay te mogen werken met geweldige mensen, waarbij ik praktische vaardigheden opdoe op het gebied van astrofysische instrumentatie; deze zullen  mij van pas komen op de Sterrenwacht van het Vaticaan. Bovendien is deze ruimteopdracht, waaraan tegelijk door het Europese ruimteagentschap (als « Darwin ») als door de NASA ( als

« Terrestral Planet Finder – Interferometry ») wordt gewerkt, zeer geschikt om voor mij de overgang te vergemakkelijken naar Tucson.

Wat betreft mijn plaats binnen het apostolaat in Tsjechië: de dialoog W-S  biedt een bijzondere mogelijkheid in Tsjechië. Om dat uit te leggen moet een historische achtergrond geschetst worden.

Na de communistische staatsgreep van 1948 besloot de almachtige partij van Tsjechië een atheïstisch land te maken. Jonge christenen hadden in het algemeen geen toegang tot de hogere studies, en als ze al bij uitzondering tot de universiteit werden toegelaten, dan was dit voor de studie van de exacte wetenschappen. Bovendien waren veel academische studies onderworpen aan de heersende ideologie. Vandaar dat zelfs zij die verlof hadden om filosofie, geschiedenis of recht te studeren, de communistische manier waarop die vakken gedoceerd werden, weinig aanlokkelijk vonden, en zich liever toelegden op de ‘exacte’ wetenschappen. Dit zijn de twee oorzaken die verklaren waarom bij de ontwikkelde mensen in de Tsjechische bevolking het zwaartepunt kwam te liggen bij de exacte wetenschappen. Tegelijk is het percentage  praktiserende christenen onder de wetenschapsbeoefenaars in vergelijking met de gemiddelde Tsjech  duidelijk hoger.

Onder deze wetenschapsbeoefenaars hebben velen zich van kindsbeen af geïnteresseerd  voor W-S. Maar pas na 1989 hebben ze op dit gebied meer duurzame activiteiten kunnen ontplooien. Er zijn een aantal verenigingen opgericht, enige tijdschriften hebben het licht gezien. Niettemin bestond de W-S gemeenschap vooral uit mensen  met veel andere interessen, en was W-S alleen maar een hobby. Vanaf 2001 werk ik systematisch aan  een netwerk van contacten om deze gemeenschap  te begeleiden. Op dit moment schijnen verschillenden onder hen meer bereid om hun energie te richten op W-S.

Ik heb hiermee een opdracht geschetst, een apostolisch plan, en vooral hoe ik mij erop voorbereid om dat alles te realiseren.

Pavel Gábor sj

Klik hier voor de persoonlijke homepage van Pavel Gábor sj.

Klik hier voor een BBC-reportage over het wetenschappelijk congres dat de jezuïeten-astronomen van de Vaticaanse Sterrenwacht organiseerden in het najaar van 2007 aan de Gregoriaanse Universiteit in Rome.

Klik hier voor de algemene website van “Jesuits in science”.