De buitenkant van de religie:

een menswetenschappelijke rondleiding,

 Guido Dierickx s.j., Antwerpen-Apeldoorn, Garant, 2007, 322 p.

Om dit boek te bestellen, klik hier.

Guido Dierickx sj studeerde eerst filosofie en theologie en doctoreerde daarna in de sociale wetenschappen aan de KULeuven. Hij specialiseerde zich in de politicologie aan de universiteiten van North Carolina (Chapel Hill) en Michigan (Ann Arbor). Aan de Universiteit Antwerpen doceerde hij politicologie, sociologie en godsdienstsociologie.

Zoals dat betaamt voor sociologische werken wil dit boek een aantal conventionele wijsheden doorprikken die getuigen van een gebrekkige informatie en van vooringenomenheid. Het wil vervolgens objectieve gegevens en wetenschappelijk verantwoorde inzichten aanleveren waarmee alle protagonisten in de debatten hun voordeel zouden kunnen doen. Zodoende zal niet alle wederzijdse kritiek verstommen. Maar hopelijk zal die kritiek dan meer gericht zijn op werkelijke en minder op denkbeeldige tegenstanders en meer gebruik maken van objectieve argumenten.

We steunen ons hierbij op de verworvenheden van wetenschappen zoals sociologie en politicologie. Die hebben ons iets te zeggen over vele vragen. Wat is het verschil tussen het wereldbeeld van verschillenden religies? Waarom is onze samenleving zo sterk “geseculariseerd”? Welke gevolgen mag men toeschrijven aan het koesteren van een religieuze spiritualiteit? Waarom gaan er bij ons zoveel minder mensen naar de kerk dan vroeger? Heeft onze religie bijgedragen aan “de vooruitgang”? Waarom heeft onze religie zulke “kerkelijke” vorm aangenomen? Waarom is bij ons een scheiding tussen Kerk en Staat tot stand gekomen?

De gegevens van de godsdienstsociologen reiken echter minder ver dan wat de debatten vereisen. Ze hebben nu eenmaal niet de middelen om er meer en betere te verzamelen. Wij zullen hier vooral een beroep doen op onderzoek in de West-Europese en in de Noord-Amerikaanse wereld. Omdat daar een zekere onderzoekstraditie bestaat op dit gebied en omdat we zo de vergelijkbaarheid van de gegevens kunnen verhogen.

Ondertussen blijft het waar dat schaarse gegevens beter zijn dan onbestaande. Daarom heet dit boek “De Buitenkant van de Religie”. Het wil iets zeggen over wat men kan waarnemen over het verschijnsel van de religie, over de oorzaken die erop inwerken en over de gevolgen die het heeft voor de (leden van de) samenleving. Daarmee wordt weinig gezegd over de theologische vragen naar “de binnenkant van de godsdienst”.

We zullen trouwens herhaaldelijk het onderscheid tussen een theologisch en een sociologisch perspectief verder toelichten. Ondertussen blijven we erbij dat vele vragen betere antwoorden kunnen krijgen vanuit wetenschappen zoals de sociologie. Voor wie op zoek is naar de binnenkant lijken die antwoorden soms een omleiding, maar die omleiding langs de buitenkant blijkt achteraf dikwijls nuttig en zelfs onvermijdelijk.