VANUIT DE DUIVENKAST

EEN VERTALERSBLIK OP DE ALGEMENE CONGREGATIE

Wat? De Algemene Congregatie een duivenkast? Daarmee wordt geenszins de eerbiedwaardige vergadering van de afgevaardigden bedoeld, zelfs indien het wel eens de indruk geeft dat vanuit de vier windstreken duiven werden losgelaten om Romewaarts te vliegen. Neen, de duivenkasten – want we hebben er drie -  zijn de 1 meter op 1 meter brede hokjes voor de simultaanvertalers van de 35^e Algemene Congregatie.

Stel je voor elke morgen de parterre van de ovalen Sala della Congregazione. Vanaf 8.30 vult de arena zich geleidelijk aan voor een nieuwe dag. Elke delegaat zit alfabetisch en heeft zijn eigen koptelefoon voor de vertaling, micro en dito elektronisch stemapparaatje. Onder een groot scherm – want alles gebeurt nu met PowerPoint presentatie – staat de lange voorzitterstafel: in het midden de kersverse Generaal Adolfo Nicolàs, met rechts de moderator van de dag en links de Secretaris van de Congregatie, Mark Rotsaert. 

Onze stek is de beste plek om alles gade te slaan, namelijk het balkon recht tegenover het enorme scherm en de voorzitterstafel. Daar houden de vertaalduiven hun til onder leiding van pater Ed Schmidt uit Peru onze aanvoerder. De drie voertalen, Engels, Spaans en Frans plus een (het Italiaans) zorgen dus voor de nodige vertaalcombinaties. We zijn met ongeveer 12 vertalers (er wordt enkel vanuit het Italiaans vertaald, maar niets naar het Italiaans). Voor de heren congregati binnenkomen gonst het bij ons al van de activiteit: welke interventie is in het Engels of in het Spaans of nog in het Frans? Vlug een kopietje maken. Wat is de volgorde van de sprekers? Almachtig een vertaler is ziek, wie kan inspringen?

Meestal weten we pas op het laatste nippertje hoe de dag eruit zal zien. De documenten – gaande van korte interventies tot de projecten van decreten en aanbevelingen - worden koortsachtig doorgelezen en geannoteerd op moeilijker te vertalen woorden of zinsneden. In de praktijk drukken de delegati zich hoofdzakelijk uit in het Engels en in het Spaans, gevolgd door een op sommige momenten niet te stuiten  Franse marée haute (wanneer alle Franstalige delegati de een na de ander het woord nemen, net alsof het afgesproken spel is). Af en toe er is eens een Italiaanse one man show door de Poolse, Sloveense, Oostenrijkse en uiteraard Italiaanse delegati. Elke delegaat zegt, voor hij het woord neemt, zijn naam en provincie, zijn nummer en de taal waarin hij zal spreken. Wat opvalt bij de Spaanstaligen is dat men nu niet meer zegt "Hablo en español", maar wel "Hablo en catalano"!! In het begin dacht ik dat het een grapje was, maar het is bloedserieus.

Ook tijdens het morgengebed – dat zowat een halfuurtje duurt – worden de teksten en interventies snel door de vertalers voorgepreveld. En precies om 9.30 uur klinkt de vertrouwde stem van de Secretaris van de Congregatie door de microfoon "Bonjour, je parlerai en français!" In het Franse vertaalhokje wordt dan steevast in koor gerepliceerd "Nous rendons grâce à Dieu". Daarna volgt de sneltrein, pater Smolich uit de California provincie, die dan met veel omhaal het programma van de dag of de week of andere procedureaanlegenheden probeert aan de man te brengen in een Engels TGV ritme. Onmiddellijk klingelt dan het belletje van pater Ina Echarte, de nieuwe Secretaris van de Sociëteit... het teken dat men te snel praat en de vertalers het niet kunnen bijbenen. En andere methode is, wanneer het de spuigaten uitloopt en de woordenvloed niet meer te stuiten is, dan maar met alle hens aan dek op het balkon met de armen zwaaien. Meestal vangt onze Generaal dat dan wel op en wordt er tot de orde geroepen.

Veel hangt ook af van de moderatoren, hoe zij de tijd runnen en de debatten sturen. De geestigste van allemaal is Jean Roger Ndomby, de kersverse assistent voor Afrika. Hij begint steevast met een kwinkslag in het Frans "Retournons à nos moutons" of "Le plat du jour est la vie communautaire"! Er wordt dan vergaderd tot 10.30 met daarna een pauze tot 11.00 uur. De werkzaamheden worden nadien hervat tot 12.00 uur. Behalve wanneer er vergaderd wordt in taalgroepjes of per assistentie of wanneer er een studienamiddag is. Dan wordt er tevens vergaderd van 15.30 (Romeinse siësta dus inbegrepen) tot ongeveer 18.00 uur. Beslist boeiend om het pinp-pong spel mee te maken en om te zien hoe de verschillende jezuïetenculturen, -contexten en -gevoeligheden elk hun accent willen leggen. Er wordt echter met heel veel respect en achting naar elkaar geluisterd.

De Franse booth (de Engelse benaming voor het vertaalhokje naar het Frans) schijnt het grappigst te zijn. Inderdaad de delegati kunnen doorheen de plastieken ruit van ons hokje gadeslaan hoe een van de vertalers Engels-Frans, met name ondergetekende, ook met handgebaar vertaald (Italiaanse invloed), vooral wanneer het heel snel gaat. Of wanneer er plots iets in het Italiaans wordt gezegd. Dan moet de vertaler de koptelefoon van zijn hoofd afrukken om die dan snel te plaatsen op het hoofd van de Italiaanse vertaler. Er wordt stoom afgeblazen, maar het is een mooie en boeiende gelegenheid om de toekomst van onze Sociëteit voor onze oren te zien uitgetekend worden.

Een spannend moment is er wanneer er elektronisch moet worden gestemd met afstandsbediening. Elke delegaat heeft zo'n doosje: eerst moeten ze hun aanwezigheid meedelen en dan pas kan er worden gestemd over een vraag die op het reuzenscherm verschijnt. Knop 1 is Ja; knop 3 is Neen. Als alle doosjes correct werken - en af en toe laat een hele rij het technisch afweten - verschijnt de uitslag onmiddellijk.

Of er af en toe gegrapt wordt? Heel zeker! Enkele standjes: "Quod non fecerunt Barberini, fecerunt congregati" (toespeling op "Quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini") van Jeffrey King, Australia Province. Een andere van dezelfde auteur: "Our draft looks like a camel. And a camel is a horse designed by a commission. We hope that with your remarks the camel will start to look more like a horse." Van de nieuwe Generaal het volgende in de sessie na de audiëntie bij Paus Benedictus XVI: "It is easier to speak to the pope, than to the Congregation". Het is in elk geval minder stresserend te vertalen voor een Algemene Congregatie dan voor een paus!

Georges Ruyssen sj

(BSE)