Brief van Nicolas Standaert sj over AC 35
Beste vrienden,
Een ongeschreven wetenschappelijke studie over de geschiedenis van de Algemene Congregaties stelt dat het bewezen is dat er zich naar het einde van de eerste maand steeds een zeker “dipje” voordoet. Het lijkt erop dat deze Algemene Congregatie deze studie bevestigt. Dit dipje gelijkt op de ervaring van elke bergbeklimmer: in het begin is alles makkelijk en leuk. Maar dan komen de bossen en je kunt de top van de berg niet meer zien … en vervolgens zijn er dan de rotsen die gevaarlijk zijn want je kan de weg verliezen en vastlopen, … Maar er is één hoop: als je maar blijft stappen zal je de top bereiken en kunnen genieten van een prachtig uitzicht op de wereld!
Eerder dan u te belasten met details over dit dipje, zal ik daarom liever met u drie persoonlijke bedenkingen delen, zoals mij was gevraagd. Via de uitstekende officiële website van de Congregatie zult u wel hebben opgemerkt welke de verschillende onderwerpen zijn die we behandelen. Deze week waren dit: bestuur, intellectueel apostolaat, samenwerking met anderen, migranten en vluchtelingen, etc. Aan elk van deze thema’s zijn zowel uitdagingen als problemen verbonden. Deze kunnen zo enorm lijken dat je nauwelijks zou weten waar te beginnen. Maar ik probeer te midden van de complexiteit steeds de eenvoud te ontwaren. Naargelang de dagen voorbijgaan in de Algemene Congregatie stel ik vast dat de visie die jezuïeten drijft eigenlijk heel eenvoudig is: als gezellen van Jezus willen ze mannen en vrouwen van vandaag brengen tot een persoonlijke ontmoeting met Jezus Christus. De manieren waarop jezuïeten dit proberen te realiseren zijn even talrijk als het aantal en de verscheidenheid van de jezuïeten die aanwezig zijn op de Congregatie: sommigen hebben leidinggevende functies, anderen staan in het onderwijs, nog anderen werken voor vluchtelingen, weer anderen zijn dan weer heel discreet en op die wijze betekenen zij dat het Jezus Christus zelf is die de eigenlijke bewerker is van een mogelijke ontmoeting. Hoe dan ook, allen worden gedreven door deze enige, eenvoudige drijfveer die op zijn beurt zelf het resultaat is van een ontmoeting.
De tweede bedenking vloeit voort uit de eerste. Een ontmoeting is gewoonlijk niet het gevolg van de beslissing van één persoon alleen; heel vaak is het een ander die het initiatief genomen heeft. Onze vorming heeft ons, met betrekking tot het omgaan met bovenvermelde problemen, geleerd om ondernemend te zijn en om beslissingen te nemen. Het gewicht dat wij terecht toekennen aan deze onderwerpen kan ons doen denken dat wij de belangrijkste actoren zijn in het omgaan ermee. Als geschiedkundige ontdek ik evenwel telkens weer, en ik ontdek dat het in deze Congregatie weer het geval is, dat individuele jezuïeten net zo goed als de Sociëteit in haar geheel in belangrijke mate geleid worden door uitnodigingen die op ons af komen vanwege “anderen”: diegenen wiens medewerkers wij zijn, of de gebeurtenissen die plaatsvinden in de wereld en die we niet zelf in de hand hebben. Samengevat, onze identiteit als jezuïeten krijgt ook nu weer concrete vorm via de anderen door wie de Andere tot ons spreekt.
Een goed voorbeeld, en dit is mijn derde bedenking, is de zogenaamde “netwerksociëteit”. Velen onder ons hebben zich de vraag gesteld wat er veranderd is sinds de 34ste Algemene Congregatie. Een van de meest opvallende aspecten is de verandering die plaats heeft gevonden op het gebied van de communicatie ten gevolge van het internet en het wereldwijde web. Maar deze verandering staat symbool voor meer diepgaande veranderingen in de samenleving. Kort samengevat, de Sociëteit is geboren in een tijdperk waarin zowel de seculiere als de religieuze samenleving in Europa georganiseerd waren als een piramide met een strikt hiërarchisch systeem. In het voetspoor van de Verlichting werd de seculiere samenleving omgevormd tot een zuil (of silo) waarbinnen de verschillende entiteiten niet langer behoren tot één allesomvattende structuur, maar afgescheiden en onafhankelijk van elkaar bestaan. Dit zuilensysteem is kenmerkend voor de moderne wereld en is nog steeds het overheersend organisatiemodel van de huidige samenleving en van de Sociëteit van Jezus.
Op dit ogenblik is er evenwel een nieuwe overgang gaande, en we gaan snel in de richting van de uitbouw van een netwerksamenleving die een doorslaggevende invloed zal hebben op de wijze waarop in de toekomst de seculiere samenleving, de religieuze organisaties en de opvoeding zullen worden georganiseerd, weg van het zuilensysteem. Deze nieuwe werkelijkheid wordt, naar het beeld van het “internet” geleid door netwerken, interdisciplinaire verbindingen, reële en virtuele ontmoetingsplaatsen en samenwerkingen, synergiëen, etc. zowel op plaatselijk als op internationaal (globaal) niveau. Dit zogenaamde web-model brengt ook fundamentele structurele veranderingen met zich van een verticale naar een horizontale benadering en weg van de huidige lineaire structuren in de richting van multidimensionale structuren.
Het is goed om vast te stellen dat we ook in de Algemene Congregatie worstelen met deze veranderingen die we niet zelf gekozen hebben. De oplossingen hebben we nog niet gevonden (evenmin trouwens als de seculiere wereld). Maar het herhaaldelijk de nadruk leggen op “networking” door vele deelnemers maakt dat ik voel dat het “web-denken” in de Congregatie toeneemt. Zou het kunnen dat we geleidelijk aan evolueren in de richting van een “Netwerk Sociëteit van Jezus”?
Nicolas Standaert sj (BSE/CHN)
Rome, 9 februari 2008
